Most Mehmed-paše Sokolovića: Da li bi bio samo „običan most“ da nije bilo Ive Andrića?
Postoje građevine koje su poznate zbog svoje arhitekture, a postoje i one koje je u večnost upisala književnost. Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu pripada upravo ovoj drugoj grupi. Danas ga posećuju hiljade turista iz celog sveta, nalazi se na UNESCO Listi svetske baštine i jedan je od najprepoznatljivijih simbola Balkana. Međutim, mnogi se pitaju – da li bi ovaj most bio toliko poznat da nije bilo romana „Na Drini ćuprija“ Ive Andrića?
Most koji je dobio besmrtnost kroz književnost
Most je sagrađen između 1571. i 1577. godine po nalogu velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića, a projektovao ga je čuveni osmanski arhitekta Mimar Sinan. Sa svojih jedanaest lukova predstavlja jedno od najznačajnijih dela osmanske arhitekture na Balkanu.
Vekovima je bio samo jedan od brojnih kamenih mostova koji su povezivali obale i ljude. Njegova svetska slava dolazi tek sredinom 20. veka, kada ga je Ivo Andrić pretvorio u glavnog junaka svog romana „Na Drini ćuprija“, dela za koje je 1961. godine dobio Nobelovu nagradu za književnost.
Roman nije samo opis mosta – on govori o istoriji, ljudskim sudbinama, ratovima, ljubavima i prolaznosti vremena. Zahvaljujući Andriću, most je postao mnogo više od građevine.
Legenda o zazidanoj deci
Jedan od najupečatljivijih delova romana jeste priča o zazidavanju blizanaca Stoja i Ostoje u temelje mosta kako bi građevina opstala. Ovaj motiv potiče iz narodnih legendi koje su vekovima kružile Balkanom i javlja se u brojnim epskim pesmama, poput legende o zidanju Skadra.
Važno je naglasiti da ne postoje istorijski dokazi da su ljudi zaista zazidani u temelje mosta Mehmed-paše Sokolovića. Reč je o narodnom predanju koje je Andrić umetnički uklopio u roman kako bi dočarao duh vremena i simboliku žrtve.
Da li bi most bio svetski poznat bez Andrića?
Istoričari smatraju da bi most svakako bio važan spomenik osmanske arhitekture. Međutim, teško je osporiti činjenicu da je upravo Andrićeva književnost učinila da za njega sazna čitav svet.
Roman je preveden na desetine jezika, a Nobelova nagrada dodatno je skrenula pažnju na Višegrad i njegov most. Kada je UNESCO 2007. godine most uvrstio na Listu svetske baštine, u obrazloženju je pomenut i njegov izuzetan kulturni značaj, kojem je književnost dala posebnu dimenziju.
Andrićeva osnovna škola – paradoks vremena
Zanimljiv detalj iz života nobelovca jeste da je kao dečak pohađao Veliku gimnaziju u Sarajevu, dok je osnovno obrazovanje sticao u Višegradu, gde danas jedna osnovna škola nosi njegovo ime i ponosno ističe vezu sa slavnim piscem.
Mnogi u tome vide određeni paradoks: kao što se danas brojne ustanove ponose činjenicom da je Nikola Tesla nekada bio njihov učenik ili da je potekao iz njihovog kraja, tako se i Andrićevo ime danas koristi kao simbol prestiža. Međutim, njegova veličina nije nastala zahvaljujući tim institucijama – već njegovom delu, talentu i stvaralaštvu koje je prevazišlo granice regiona.
Književnost koja je promenila sudbinu jednog mosta
Istorija pamti graditelje, ali književnost često pamti njihove građevine bolje nego kamen sam. Most Mehmed-paše Sokolovića verovatno bi i bez Andrića ostao vredan istorijski spomenik. Ali teško je zamisliti da bi postao jedno od najprepoznatljivijih mesta na Balkanu bez romana „Na Drini ćuprija“.
Zahvaljujući Andriću, most više nije samo građevina od kamena. On je postao simbol prolaznosti, susreta kultura i ljudskih sudbina – mesto koje se danas obilazi ne samo zbog istorije, već i zbog književnosti koja mu je podarila besmrtnost.
Izvori
UNESCO World Heritage Centre – Mehmed Paša Sokolović Bridge in Višegrad: https://whc.unesco.org/en/list/1260/
Nobel Prize – Ivo Andrić – Nobel Prize in Literature 1961 https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1961/andric/facts/
Ivo Andrić, Na Drini ćuprija, prvo izdanje, 1945.
Encyclopaedia Britannica – Ivo Andrić: https://www.britannica.com/biography/Ivo-Andric
Da li je most danas precenjen?
Mnogi turisti koji prvi put posete Višegrad očekuju monumentalno zdanje koje će ih ostaviti bez daha. Međutim, kada stignu do Mosta Mehmed-paše Sokolovića, neki ostanu iznenađeni njegovom jednostavnošću. Kao građevina, most nema raskoš kakvu imaju neke od najpoznatijih evropskih znamenitosti, zbog čega pojedini posetioci smatraju da je njegova popularnost pomalo izvikana. Ipak, upravo književnost Ive Andrića dala je ovom mostu značenje koje prevazilazi njegov izgled. Bez romana Na Drini ćuprija i Nobelove nagrade, mnogi veruju da bi most danas bio poznat uglavnom kao značajan istorijski spomenik u regionu, a ne kao svetski prepoznatljiva turistička atrakcija.
Posle obilaska, moj utisak je da je Most Mehmed-paše Sokolovića precenjen. Kao građevina, nije ostavio poseban utisak na mene i smatram da bez romana Na Drini ćuprija i književnog nasleđa Ive Andrića verovatno ne bi bio toliko poznat među turistima. Po mom mišljenju, upravo je Andrićevo delo ovom mostu donelo svetsku prepoznatljivost.
Andrićgradu su i ličnosti koje nisu povezane sa Višegradom
U Andrićgradu se nalaze spomenici i obeležja posvećena Nikoli Tesli, Petru II Petroviću Njegošu i drugim znamenitim ličnostima, iako oni nisu rođeni u Višegradu niti su svoj život ili rad vezali za ovaj grad.
